Rebel with a cause

 “Wij moeten studenten niet alleen de vaardigheden voor een toekomstig beroep aanleren maar ze altijd de vraag laten stellen wat er nog beter kan. We moeten studenten opleiden tot competente rebellen.”

 Louise Gunning-Schepers, voorzitter van het College van Bestuur van de HvA

jamesdean_red_jacket-1

De laatste paar jaar is er veel te doen over de kwaliteit van het hoger beroepsonderwijs in Nederland. De kranten en opiniebladen staan bol van de kritiek. Deze kritiek komt van onderwijskundigen, docenten en onderzoekers en van de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO), maar ook van buiten het onderwijs van ouders, politici, ondernemers en werkgevers.

Een probleem dat herhaaldelijk wordt aangekaart is dat het hbo studenten niet goed genoeg zou voorbereiden op de toekomstige samenleving. Het onderwijs brengt studenten, zo is de kritiek, niet de kennis, vaardigheden en houding bij die ze nodig hebben om als professional te kunnen functioneren in een snel veranderende samenleving.

Veel onderwijscritici pleiten voor meer vrijheid voor docenten en studenten om hun eigen leerroute en leerdoelen te bepalen. Voorbeelden zijn Sir Ken Robinson en Andy Hargreaves die pleiten voor meer ruimte voor creativiteit in het onderwijs. In Nederland hebben zij navolging van onder andere ondernemer Claire Boonstra. Zij heeft de beweging Operation Education opgericht, waarmee ze streeft naar ruimte voor en aansluiting bij de diversiteit van de talenten, motivaties, leerstijlen en levensfilosofieën van verschillende individuen. Zij zoekt naar kansen om individuen via een natuurlijke leerweg voor te bereiden op de wereld van vandaag en morgen en bij te dragen aan welzijn en vooruitgang (Boonstra 2012).

De aanname is hier dat kwaliteit van onderwijs gelijk staat aan het goed voorbereiden van studenten op een rol in de samenleving van morgen.

Wat zijn de kenmerken van een student die optimaal is voorbereid op zijn toekomstige rol inde samenleving.  Over welke kwaliteiten beschikt een competente rebel? In de zoektocht naar een antwoord hierop, heb ik mij laten inspireren door de openingsrede van de Dymph van den Boom. Zij is rector magnificus UVA en lid raad van toezicht HvA en sprak op de 381e dies Natalis van de UvA (8 januari 2013) de volgende wens voor het nieuwe jaar uit:

Ik zou willen dat onze studenten ‘competente rebellen’ worden. Rebellen in de intellectuele zin van het woord. Omdat er nog te veel geaccepteerde dogma’s zijn die ter discussie gesteld moeten worden en, indien nodig, vervangen, als we het erover eens zijn dat de huidige staat van de wereld een knoeiboel is en dat op zijn minst sommige van onze foutieve denkwijzen ons daar gebracht hebben.

Maar om een succesvolle rebel te zijn, moet je over de noodzakelijke competenties beschikken om de geaccepteerde dogma’s overboord te kunnen gooien. We moeten de woorden van onze meesters niet alleen wantrouwen, maar ook over de kennis en vaardigheid beschikken om ze te kunnen vervangen door betere alternatieven, als we van deze wereld een betere wereld willen maken(van den Bom 2013)

 

Geïnspireerd door deze rede , heb ik aan de hand daarvan geprobeerd me een voorstelling te maken van hoe een competente rebel eruit ziet.

Een competente rebel combineert een open en nieuwsgierige houding met een honger naar kennis. Hij ziet onzekerheden als kansen en door zijn kritische en analytische denkvermogen is hij creatief en innovatief. Hij aanvaardt daarbij dat alle kennis tijdelijk is en ziet in dat zelf-lerend en zelf-reflecterend vermogen belangrijke kwaliteiten zijn om jezelf in de toekomst te blijven ontwikkelen. Hij werkt met toewijding aan zijn eigen, voortdurende ontplooiing. Hij proactieve houding die hij effectief kan inzetten om zich aan een snel veranderende, complexe maatschappij aan te passen en deze te verbeteren.

Als we de rebel in de studenten naar boven willen halen, moeten we daar in het onderwijs expliciet aandacht aan besteden. Ik geef vier concrete aanbevelingen om competente rebellie te stimuleren.
1. Besteed aandacht aan zelflerend vermogen
Besteed in het competentieprofiel , in het onderwijs en in de toetsing aan zelflerend vermogen. Dit kan door een gedragsindicator toe te voegen aan de competentie professioneel handelen: neemt verantwoordelijkheid voor zijn eigen leerproces en kan zelf de middelen en mensen verzamelen die nodig zijn een om nieuwe dingen te leren. Tan geeft in (Boud & Falchikov 2007) aan dat self-assessment bijdraagt aan het ontwikkelen van kritische denkvermogen, zelfgestuurd leren en de verantwoordelijkheidsgevoel voor leren. Het maakt studenten meer bewust van hun eigen houding en leervermogen waardoor meer vertrouwen krijgen om de verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen leerproces. Robinson and Udall beschrijven in (Boud & Falchikov) een methode waarin interactieve leergesprekken tussen studenten en hun tutor worden gecombineerd met self-assessment en kritische reflectie. Door deze leergesprekken worden studenten aangemoedigd tot eigenaarschap van en autonomie ten aanzien van hun eigen leerproces.

2. Stimuleer competente rebellie binnen de coachingsbijeenkomsten
Zet de coachingsbijeenkomsten veel meer in om de studenten te stimuleren tot kritisch en analytisch denken en tot zelfreflecterend en zelflerend vermogen. Veel studenten hebben nu nog een passieve houding tijdens deze lessen. Ze nemen plaats en denken “kom maar op met die les”, terwijl zij zelf het voortouw zouden moeten nemen. Dat vraagt een verandering van houding van de studenten en een andere mindset van de coaches. Svinicky en McKeachy (2011) geven een aantal praktische tips om studenten actief te laten denken en participeren:

Geef de studenten vaak en veel de mogelijkheid om te oefenen met kritisch denken. Bevraag ze tijdens de coachingsbijeenkomsten op de ideeën die ze hebben voor het advies en laat ze voor- en nadelen benoemen van deze ideeën. Laat ze ook nadenken over mogelijke alternatieven.

Zorg dat iedere vraag van een student de mogelijkheid biedt voor de groep studenten om hier een antwoord op te vinden. Geef dus niet meteen zelf het ‘juiste’ antwoord maar stimuleer de discussie.

Vraag de studenten hun eigen bijdragen te beoordelen, om zo autonomie, zelfreflectie en zelflerend vermogen te stimuleren. Dit kan het beste door  ze hun eigen werk te laten beoordelen en daar feedback op te geven.

3. Beoordeel niet alleen het product maar ook het proces

Beoordeel het werk van de studenten niet alleen op product maar ook op proces, zorg dat de beoordeling voor een substantieel deel gebaseerd is op de actieve deelname aan de coachingsbijeenkomsten. Doe dit niet alleen op groepsniveau maar ook op individueel niveau.

Ion en Cano heven aan dat het observeren van het gedrag een effectieve methode is om de competenties van de studenten binnen te toetsen. Dit kan open, door de observatie te delen met de studenten en ze zo direct van feedback te voorzien of met behulp van een checklist of beoordelingsmatrix. De eerste manier geeft de studenten ook meteen de kans om op hun eigen gedrag te reflecteren en dit indien wenselijk aan te passen. Een combinatie van open en gesloten observatie zou een goede manier zijn om de studenten gedurende het proces te toetsen.

4. Geef studenten verantwoordelijkheid

Geef studenten de mogelijkheid om zelf mee te  bepalen wat de doelen van en criteria van de opdracht zij. Zo krijgen ze meer verantwoordelijkheid voor hun eigen leerproces en  nemen ze een actievere rol in hun eigen leerproces aan.

Dit bericht is geplaatst in competente rebel, Onderwijsvisie, Toetsing. Bookmark de permalink.

Geef een reactie